Hildam

 

Hildam was een dam ten oosten van Zoetermeer en Benthuizen in de provincie Zuid-Holland. Een deel van deze historische dijk bestaat nog en wordt doorsneden door de Hoefweg (N209), ter hoogte van de fietsbrug over deze provinciale weg, aan de rand van het Bentwoud.

 

De dam was het gevolg van de aanleg van de landscheiding tussen de Hoogheemraadschappen Rijnland en Schieland. Door deze dijk werd de vaarroute door de Vliet bij Leidschendam afgesloten. Ook de vaarroute van de toen bestaande verbinding tussen de Rotte en de Oude Rijn werd afgesneden. Laatstgenoemde blokkade was de Hildam.

 

 

hildamkaart

 

 

 

 

Op alle officiële vaarroutes tussen Rotterdam en Amsterdam, werd door de steden Gouda en Dordrecht tol geheven De afsluitingen kwamen laatstgenoemde steden dus goed uit.

 

 

Rotterdam en Amsterdam maakten echter een sluiproute over de Hildam om de tol te ontwijken. In 1490 werd de dam uitgebreid met een verlaat (sluis). Maar in 1492 werd de sluis in opdracht van de stad Gouda, door een legertje van 400 man gesloopt.

 

Poldermodel.

Door: P.W. Klein (emeritus hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit van Leiden).

 

In het jaar dat Columbus Amerika ontdekte, trok het volk van Gouda, op gezag van zijn stadsbestuur, in georganiseerde militaire slagorde op naar de Hildam, in de buurt van de oorsprong van de Rotte. Dankzij het voortschrijdende inpolderingsproces van eeuwen kwamen daar Delf-, Schie- en Rijnland samen. Het was een ingewikkeld knooppunt van verbindingslijnen en bestuurlijke verhoudingen. De Gouwenaars trokken ernaartoe om er de doorvaart en overtoom eens goed en grondig kapot te maken. Rotterdam was zo stout geweest met deze waterstaatkundige werken een nieuwe verkeerslijn door en over de Hildam te openen, ter bevordering van zijn eigen handel en scheepvaart.

Daar had Gouda geen boodschap aan, die wilde die ontwikkelingen tegenhouden, desnoods met geweld. Het akelig nieuwe gerei bij de Hildam moest dus kapot! Op dat beetje geweld in 1492, toen de Gouwenaren het houtwerk bij het sluisje kort en klein sloegen, volgde – uiteraard – een rechtsgeding. Het is een halve eeuw later beslist met – uiteraard – een compromis, zoals men dat in de polder gewend is te sluiten. De strijd duurde – uiteraard – voort. Bij het beleg van Leiden in 1574 bewees de Hildam weer eens zijn strategische betekenis. In de zomer van 1574 stak men de dam door om de Spanjaard met het water uit Delf- en Schieland te verdrijven. Toen was het wachten geblazen tot een springvloed in combinatie met zuidenwind het water over het wat hoger gelegen Rijnland zou jagen. Dat duurde maanden. 3 Oktober kwam, met haring en hutspot, maar net op het nippertje.
        
Zestien jaar later (1590 Goudse Opstand) - de strijd tegen de Spanjaard was nog in volle gang – was het weer raak. Nu trokken de Goudse burgemeesters en tollenaars in hoogsteigen persoon mee op naar de Hildam. Weer sloegen ze er de boel kort en klein. Rotterdam liet zich niet kisten. De stad zond twee oorlogsschepen de IJssel op om Gouda te blokkeren. Uiteraard is de strijd daarna met de geëigende rechtsmiddelen voortgezet. Pas in 1743 schijnt er een eind aan gekomen te zijn. Maar toen behoorde de poldervaart over de Hildam door de Rotte op zijn beurt alweer lang tot het verleden.

 

 

De geschiedenis herhaald zich.

Ook nu was de strijd om de Hildam weer opgelaaid: vanuit het zuiden is bij de Hildam de enige toegang tot het Bentwoud. Er is een slotgracht gegraven met een lengte van bijna 5 km. Overheden waren het algemeen belang uit het oog zijn verloren en makten alle toegangen kapot.

 

Het laatste dammetje werd in opdracht van de provincie Zuid-Holland, eind 2015, weggegraven. Alleen bij de Hildam was er nog een doorgang. Het goede nieuws was: er wordt nog geen tol geheven.

 

brughildam

 

 

 

Op de foto rechts de Hildam, die nu Oostkade heet, erachter ligt de polder de honderdveertigmorgen (gem Lansingerland). Er zijn plannen voor de aanleg van een fietspad, die het recreatieschap Rottemeren gaat verbinden met het Bentwoud fietspad.

 

Een conflict voor toegang tot het Bentwoud is afgewend. Voor de inwoners van Moerkapelle is, ten oosten van de Herenweg, een bruggetje aangelegd. 

 

 

 

 

 

 

 

 

De noordrand van Oosterheem behoort tot de archeologisch waardevolle gebieden de Oostkade en de Hildam. De Oostkade is een 14e-eeuws (of ouder) dijklichaam. De Hildam is een originele waterkering uit de 15e eeuw of ouder en bevat mogelijk nog resten van een historisch sluizencomplex.

 

 

 

Op de kaart (de donkerbruine plek aan de rand van het Bentwoud) is door de gemeente Zoetermeer tot archeologisch monument verklaard. Het is nu een stuk braakliggend land er mag niet gebouwd worden. Het is de plek waar de sluis in de Hildam was. Vermoedelijk zijn er in de grond nog resten te vinden van de Goudse actie. In Zoetermeer verwijst de Hildamlaan in Oosterheem naar onze historische dam.